Wydział Filologiczny - strona archiwalna Działalność naukowo-badawcza

Działalność naukowo-badawcza

  • Charakterystyka działalności naukowo-badawczej na Wydziale Filologicznym


    Na powojenną, pięćdziesięcioletnią już tradycję gdańskiej humanistyki uniwersyteckiej składa się nieprzerwana działalność ośrodków o profilu humanistycznym - od Pedagogium, poprzez Studium Nauczycielskie i Wyższą Szkołę Pedagogiczną aż po okres uniwersytecki, rozpoczynający się na przełomie lat 1970/71. Szczupłe początkowo powojenne grono gdańskich humanistów było wspierane uczonymi z innych ośrodków, zwłaszcza z Torunia i Poznania /w pierwszym okresie/, później z Wrocławia, Warszawy i innych centrów naukowo-badawczych. Wymienić tu trzeba - z całą świadomością niekompletności tej listy - profesorów: Tadeusza Makowieckiego /UMK/, Romana Pollaka /UAM/, Bronisława Nadolskiego /UMK/, Marię Janion /IBL PAN/, Karola Głombiowskiego /Uniwersytet Wrocławski/, profesorów: Witolda Łukaszewicza, Kazimierza Jasińskiego, Tadeusza Grudzińskiego /wszyscy z UMK w Toruniu / oraz Edmunda Cieślaka z Instytutu Historii PAN (Zakład w Gdańsku). Obok tych nazwisk powinniśmy przypomnieć profesorów Andrzeja Bukowskiego, Juliana Platta, Zbigniewa Rynducha, Kazimierza Mężyńskiego, Ludwika Wierzbowskiego, Jerzego Michnę, Stanisława Gierszewskiego, Stanisława Mielczarskiego, Józefa Bachórza, Annę Martuszewską, Tadeusza Orackiego, Jadwigę Kotarską, Edmunda Kotarskiego, Edwarda Brezę, Leszka Moszyńskiego, Bogusława Kreję, Jana Datę, Gertrudę Skotnicką, Andrzeja Zgorzelskiego, Janinę Sałajczyk, Zenona Ciesielskiego, Romana Wapińskiego, Stanisława Mikosa, Bogusława Drewniaka, Bogusława Cyglera, Mariana Mroczkę, Jana Powierskiego, Błażeja Śliwińskiego i innych.

    W ciągu tych lat Wydział Filologiczno-Historyczny, a od roku akademickiego Wydział Filologiczny kształci liczną kadrę pracowników nauki i szkolnictwa. Część z nich związana jest z naszym Wydziałem poprzez pracę naukowo-dydaktyczną oraz poprzez udział w różnych formach kształcenia /studia podyplomowe i doktoranckie/. Większość pracuje w szkolnictwie średnim i podstawowym, w różnego rodzaju placówkach kulturalnych, w wydawnictwach i bibliotekach.

    W skład wyodrębnionego 1 grudnia 1990 roku Wydziału Filologiczno-Historycznego wchodziło pięć instytutów opartych na strukturze zakładów: Instytut Filologii Polskiej, Instytut Filologii Słowiańskiej, Instytut Anglistyki, Instytut Filologii Germańskiej i Instytut Historii; dwie katedry: Katedra Filologii Klasycznej i Katedra Skandynawistyki; dwa samodzielne zakłady: Zakład Filologii Romańskiej i Zakład Logopedii. Nowo powstały Wydział Filologiczny składa się z czterech Instytutów: Filologii Polskiej, Filologii Angielskiej, Filologii Germańskiej i Filologii Wschodniosłowiańskiej, pięciu Katedr: Filologii Klasycznej, Filolofii Romańskiej, Slawistyki, Skandynawistyki oraz Kulturoznawstwa, a także z Zakładu LogopediiZakładu Kształcenia Nauczycieli Języków Obcych. .

    Na Wydziale Filologicznym zatrudnionych jest 257 pracowników naukowo-dydaktycznych w tym: 27 profesorów tytularnych, 37 doktorów habilitowanych, profesorów nadzwyczajnych UG, 15 adiunktów doktorów habilitowanych, 51 adiunktów doktorów, 27 starszych wykładowców ze stopniem doktora, 63 asystentów, 33 wykładowców i lektorów.Na naszym Wydziale można studiować dwanaście specjalności na kierunku filologia: filologię angielską, germańską, klasyczną, romańską, rosyjską, skandynawistykę i slawistykę, a także nauczanie: języka angielskiego, języka angielskiego z językiem niemieckim, języka francuskiego i języka niemieckiego oraz najnowszą specjalność - amerykanistykę.

     Od nowego roku akademickiego 2008/2009 na Wydziale Filologicznym studiuje ponad 3 000 studentów na studiach stacjonarnych i około 1300 studentów na studiach niestacjonarnych. Na pierwszym roku studia rozpocznie 1570 studentów na studiach stacjonarnych i 450 studentów na studiach niestacjonarnych

    Wydział Filologiczny Uniwersytetu Gdańskiego prowadzi badania w dwu dyscyplinach naukowych: literaturoznawstwiejęzykoznawstwie. Rozwój kierunków neofilologicznych wnosi ze sobą szereg nowych obszarów badawczych.

    Literaturoznawstwo jest dyscypliną dyscypliną najczęściej uprawianą przez pracowników Instytutu Filologii Polskiej, Instytutu Filologii Słowiańskiej, Instytutu Anglistyki, Instytutu Filologii Germańskiej, Katedry Skandynawistyki, Katedry Filologii Klasycznej oraz Zakładu Romanistyki.

    Pracownicy Instytutu Filologii Polskiej prowadzą badania w następujących dziedzinach: historia i teoria literatury, dzieje dramatu, teatru i środków audiowizualnych, bibliotekoznawstwo i nauka o książce, pomorzoznawstwo i folklorystyka, metodyka nauczania literatury i języka polskiego. W obrębie tych badań część realizowanych tematów ma charakter stały, część stanowi niezbywalny element konsekwentnego rozwijania już badanych zagadnień, część zaś wynika z podejmowania nowatorskich działań. Nie oznacza to jednak, iż z takiego uporządkowania wynikać może wartościowanie jednych inicjatyw jako istotnych, innych natomiast jako efemerycznych lub przeciwnie - ustabilizowanych i nie wnoszących niczego nowego.

    Wśród badań literaturoznawczych istotne są badania poszczególnych epok literackich. Badacze literatury staropolskiej i oświeceniowej kontynuują długofalowe projekty związków literatury staropolskiej z morską i marynistyczną problematyką naszego regionu, odwołują się do żywej obecności wątków antycznych w listach i relacjach podróżniczych. Trwają badania liryki i epiki tych epok, prace nad krytycznymi edycjami tekstów /m.in. poezji politycznej oświecenia/, prace nad słownikami i czasopiśmiennictwem, nad dramatem i teatrem polskim i europejskim /zwłaszcza teatrami jezuitów/. Odwoływanie się do szerokiego kontekstu zagadnień literackich owocuje badaniami instytucji komunikacji literackiej miast nadbałtyckich, zaplecza instytucjonalnego kultury XVIII-wiecznego Gdańska i szerszym obrazem geografii kultury literackiej polskiego oświecenia.

    Badacze okresów późniejszych skupiają swoją uwagę na szeroko rozumianej problematyce życia literackiego XIX i XX stulecia. Stale obecne jest zainteresowanie życiem, twórczością i recepcją dzieł Adama Mickiewicza /międzynarodowa sesja w Grodnie w maju 1997 roku Adam Mickiewicz i kultura światowa w 200 - lecie urodzin poety, na której pracownicy Instytutu zaprezentowali kilkanaście referatów, prace nad monumentalnym Słownikiem Dziadów, analiza pośmiertnego kultu Wieszcza, Mickiewicz i jego epoka w ujęciu Czesława Miłosza itp./. Zakończono interpretację spuścizny epistolograficznej Zygmunta Krasińskiego, trwają badania legendy literackiej Tadeusza Kościuszki.

    W badaniach nad drugą połową XIX stulecia uwaga pada głównie na prozę - z preferencjami na rzecz dziejów i teorii powieści /powieść i prawdopodobieństwo/, kontynuuje się monograficzne syntezy i analizy poszczególnych wątków / bada się ponadczasowość wątków “Nad Niemnem” Orzeszkowej i problematykę miasta w jej powieściach, analizuje obrazy Żydów w twórczości Prusa i prezentuje wybitne dzieła z tego okresu związane z Pomorzem - np. “Życie i przygody Remusa” Majkowskiego, związki tej powieści z mitologią słowiańską i nadbałtycką/. Syntezą całości był podręcznik poświęcony pozytywizmowi i przygotowywane dla polskich szkół na Białorusi kompedium wiedzy o epokach od romantyzmu do Młodej Polski /następne okresy w opracowaniu/. Opracowano edycje krytyczne “Lalki” i wyboru “Kronik” Prusa oraz “Nad Niemnem” Orzeszkowej.

    Badania nad wiekiem XX to między innymi badania twórczości poszczególnych pisarzy, czego efektem jest np. Słownik twórczości Brunona Schulza, wieloaspektowe penetracje dzieł Tadeusza Micińskiego, estetyki Witolda Gombrowicza, autotematycznych wątków Irzykowskiego czy Parnickiego, niemieckich inspiracji Różewicza, psychoanalitycznych tropów w dziełach Witkiewicza/. Ważne są analizy obrazów wynikających z inspiracji sztuki dawnej w literaturze współczesnej, problemy filozofii czasu i przemijania, literackiej ekspresji świadomości narodowej, idei wolności, wątków metafizycznych, etycznych i estetycznych w tekstach pisarzy i poetów współczesnych nie tylko polskich / Nabokov, Eliot, Miłosz, Szymborska, Herling-Grudziński i inni/. Bada się historię literatury emigracyjnej, przygotowuje słownik laureatów literackiej Nagrody Nobla, teorię autobiografii i pisarstwo autobiograficzne, pogranicza i korespondencję sztuk, problemy natury i sacrum w literaturze współczesnej, postmodernistyczne wątki twórców najmłodszych. Wiele uwagi poświęca się społecznym funkcjom literatury, problematyce literackiej czasopism różnych regionów kraju, zagadnieniom literatury dziecięcej i młodzieżowej /nie tylko polskiej/, czasopismom adresowanym do młodszego czytelnika, a także krytyce literackiej, problematyce wartości i wartościowania w kulturze i literaturze współczesnej.

     Do stałych zadań należą ponadto edycje tekstów literackich, także z okresów najnowszych /m.in. homilie księdza Jana Twardowskiego, jego twórczość poetycka/, bez zaniedbywania tekstów z epok historycznych.

    Szeroko zakreślone zainteresowania teoretyków literatury obejmowały i obejmują nadal problemy mitu i paraboli, alegorii i symbolu, apokryfu jako formy intertekstualnej. Stale obecne są wątki wybranych motywów tematycznych /fantastyka i fantastyczność/, zainteresowania topiką i obrazami schematycznymi i stereotypami. Zainteresowaniom literaturą i kulturą popularną towarzyszy badanie pogranicza literatury: bada się poetykę fantasy i political fiction, poetykę różnych form kultury masowej /komunikat reklamowy, graffiti, komiks i piosenka itp./. Badaniom pogranicza literatury towarzyszą badania obrazów pogranicza w literaturze - pojawiają się wątki różnie ujmowanych kresów i literatur regionalnych. Stale żywotne jest zainteresowanie literaturą marynistyczną, faktopisarstwem i porejsowym podróżopisarstwem okresu współczesnego. Teoretyczne i historyczne badania literackie otwierają się nadal na dorobek poszczególnych regionów, zwłaszcza tych o skomplikowanej tradycji historycznej /Warmia i Mazury, Pomorze Nadwiślańskie, Kaszuby, Kociewie/.

    Problemy dziejów dramatu i teatru dotyczą m.in. twórczości Szekspira. Ważne są także sylwetki twórców współczesnych: Gombrowicza, Cybulskiego, Słobodzianka czy Witkacego. Kompletowany jest wielotomowy materiał leksykonów teatrów Wybrzeża, zbierane są dokumenty teatrów alternatywnych i studenckich, bada się aspekty polskiego teatru monumentalnego i jego związki m.in. z orientacją narodową. Przygotowywana prezentacja stulecia związków teatru i kina będzie swoistym podsumowaniem intermedialnych zainteresowań badaczy /m.in. relacje media elektroniczne - teatr operowy/. Filmoznawcy kontynuują badania nad wybitnymi twórcami / Ingmar Bergman/ i zjawiskami kina /dokument, filmy SF/, zajmują się problemami narracji w przekazach audiowizualnych, teorią i poetyką tychże narracji w przekazach audiowizualnych, teorią i poetyką tychże komunikatów, ich wartościowaniem i kreowaniem.

    Pracownicy Instytutu Filologii Słowiańskiej prowadzą badania w następujących dziedzinach: literatura staroruska, literatura rosyjska XIX wieku, literatura rosyjska przełomu XIX i XX wieku, literatura rosyjska XX wieku, literatura powszechna oraz teoria przekładu artystycznego. Badania dotyczą różnych aspektów twórczości: D. Rostowskiego, F. Dostojewskiego, A. Czechowa, W. Rozanowa, W. Briusowa, N. Bierdiajewa, N. Kuzmina, A. Biełego, W. Szałamowa oraz szerokiego nurtu rosyjskiej literatury emigracyjnej.

    Literaturoznawcy - angliści koncentrują swoje zainteresowania badawcze na teorii i historii literatury brytyjskiej od średniowiecza poprzez literaturę renesansu, baroku, romantyzmu aż po wiek XIX i XX. Badania obejmują dzieje dramatu i teatru brytyjskiego oraz historię teatru amerykańskiego. Szeroki nurt badawczy dotyczy też zagadnień poezji i powieści angielskiej i amerykańskiej oraz angielskiej literatury dziecięcej. Osobnym przedmiotem zainteresowań jest twórczość wielu wybitnych pisarzy angielskich i amerykańskich, widziana w różnych płaszczyznach i aspektach.

    Badania literaturoznawcze germanistów koncentrują się na literaturze niemieckiej XIX i XX wieku. Dotyczą one: literatury okresu romantyzmu, prasy gdańskiej pierwszej połowy XIX wieku, literatury realistycznej drugiej połowy XIX wieku, pisarzy okresu Republiki Weimarskiej, problematyki pogranicza kultur, regionalizmu literackiego i związków niemiecko-polskich.

    Badania z zakresu literatury austriackiej obejmują twórczość A. Dracha oraz prozę obrachunkową. Nową dziedzinę badawczą stanowią zagadnienia teorii i historii kultury /twórczość M. Webera, R. Kassnera/.

    Badania naukowe filologów klasycznych dotyczą grecko-orientalnych kwestii ogólnokulturowych, elegii starożytnej i renesansowej, poezji greckiej i rzymskiej, łacińskiej i polskiej twórczości Jana Kochanowskiego, twórczości Ksenofonta z Aten, polskiej i europejskiej poezji nowołacińskiej XV i XVI wieku oraz świadomości kulturowej Greków.

    Zainteresowania badawcze skandynawistów koncentrują się na problemach literatury duńskiej, islandzkiej, fińskiej, norweskiej i szwedzkiej XIX i XX wieku, dziejach kultury skandynawskiej, relacjach historycznych Polski ze Skandynawią w XIX i XX wieku, studiach myśli filozoficznych S. Kierkegaarda oraz badaniach skandynawskich ruchów politycznych.

    Powołanie w 1996 r. Zakładu Filologii Romańskiej zapoczątkowało badania nad teorią i historią literatury francuskiej, kwestiami narracji, transtekstualizmu, mitu, struktury w powieści oraz dziejami teatru francuskiego.

    Badania z zakresu językoznawstwa prowadzone są przez pracowników wszystkich jednostek filologicznych Wydziału włącznie z Zakładem Logopedii.

    Językoznawcy z Instytutu Filologii Polskiej koncentrują swoją uwagę na szczegółowych problemach polszczyzny współczesnej i historycznej, także regionalnej lub charakterystycznej dla różnych grup społecznych czy wiekowych. Kontynuowane są badania nad językoznawstwem komputerowym. Uwzględnia się tematykę synchroniczną i diachroniczną, aspekty opisowe i normatywne, kładzie nacisk na problemy słowotwórcze i semantyczne, stylistyczne i poprawnościowe. Istotne są problemy onomastyki i toponimii Pomorza, wątki dialektologiczne i kaszubologiczne /m.in. rozwój kaszubszczyzny literackiej, słowniki i podręczniki języka kaszubskiego, frazeologia dialektalna, jej związek z wierzeniami i obyczajami/. W zakresie słowotwórstwa pojawiają się monograficzne opracowania formantów na tle historycznojęzykowym, dialektologicznym i innosłowiańskim, następuje wpisanie tych badań w szeroki kontekst kulturowy /m.in. kwietniowa sesja poświęcona tysiącletnim tradycjom polskiego słownictwa religijnego czy sesja studencka poświęcona słownictwu kulinarnemu/. Wśród zagadnień semantycznych szczególnie ważne są prace dotyczące obrazu świata utrwalonego w reklamie, w polszczyźnie potocznej, w terminologii zawodowej, w języku konkretnych pisarzy. Bada się kontakty języka polskiego z innymi językami na tle kontaktów kulturowych, stan współczesnego i historycznego słownictwa i terminologii morskiej. Rozwijają się badania dotyczące języka tekstów naukowych i popularnonaukowych, języka dziecka / przykładowo - kategorie wartości/. Bada się polszczyznę źródeł dziejowych /inwentarze, kancjonały itp/, łącząc to z badaniami najnowszej tkanki żywej polszczyzny.

    Ważne miejsce zajmują badania bibliologiczne skupione wokół książki i jej instytucjonalnych aspektów w kontekście procesu komunikacji społecznej. Wieloaspektowe i wielowątkowe badania nad społecznym obiegiem książki obejmują zarówno sferę teorii, historii, jak i praktyki wydawniczej: problemy czytelnictwa i sprawności czytania, zagadnienia historii książki, bibliotek i wydawnictw w Gdańsku i na Pomorzu, zwłaszcza w okresie transformacji ustrojowej po 1990 roku, teorię i metodologię badań nad książką, prasą i innymi mediami kształtującymi opinię publiczną.

    Pomorzoznawstwo i folklorystyka korzystają z bogatych w tym zakresie osiągnięć naukowych i zmierzają w kierunku interdyscyplinarnych badań literatury i kultury Pomorza, literatury i kultury Kaszub i Kociewia, widzianych na szerokim tle badań folklorystycznych i kulturoznawczych całego regionu nadbałtyckiego oraz na tle badań słowianoznawczych i bałtosłowianoznawczych /aspekty mitu obok analiz współczesnych dokumentów życia ludzi morza i regionów nadmorskich, problemy regionów pogranicznych, przenikanie kultur i komunikacja międzykulturowa/.

    Z punktu widzenia głównego dydaktyczno-wychowawczego celu pracy Instytutu - kształcenia nauczycieli - ważne są badania nad dydaktyką ojczystego języka i literatury. Tu szkoła jawi się jako teren wnikliwych analiz badaczy - metodyków, którzy poszukują najskuteczniejszych metod kształcenia i wychowania. Aspektom historycznym i teoretycznym takich badań towarzyszą prace zmierzające do kreowania dynamicznych modeli programów nauczania i samokształcenia. Zakres badań pedagogicznych i psychodydaktycznych wzbogaca się m.in. o elementy logopedii i badania nad zaburzeniami procesów emocjonalno-motywacyjnych dzieci, ujawniającymi się w procesie nauczania.

    W tym ostatnim zakresie warto zwrócić uwagę na badania naukowe pracowników Zakładu Logopedii. Dotyczą one ontogenezy mowy, patofonetyki i terapii wad wymowy, słownictwa dziecięcego, syntezy jednostek językowych w mowie dziecka oraz wielu zagadnień, związanych z zaburzeniami emocjonalnymi i metodami ich leczenia.

    Językoznawcy slawiści zajmują się językiem prasłowiańskim, paleoslawistyką /staro-cerkiewno-słowiański, cerkiewnosłowiański młodszych relacji/ oraz językoznawstwem porównawczym słowiańskim. Zainteresowania badawcze rusycystów koncentrują się na językoznawstwie historycznym, porównawczym i współczesnym języka rosyjskiego oraz na fonologii, ortografii i leksyce języka rosyjskiego na tle porównawczym z językiem polskim, białoruskim i ukraińskim. Nowe możliwości badawcze stwarza rozwój glottodydaktyki /ruskozjęzyczne standardy językowe i metody ich testowania, specyfika frazeologizmów rosyjskich, kwestie pokrewieństwa językowego/.

    Zainteresowania językoznawcze anglistów obejmują wszystkie poziomy opisu języka angielskiego: fonologię, morfologię, składnię, semantykę oraz pragmatykę. Wiele prac dotyczy porównawczej analizy języka angielskiego i polskiego. Na szczególne podkreślenie zasługują badania w zakresie językoznawstwa kognitywnego. Główne kierunki prac badawczych w zakresie językoznawstwa obejmują: językoznawstwo kognitywne, językoznawstwo kognitywne w połączeniu z semantyką i pragmatyką językową, składnię języka angielskiego, językoznawstwo funkcjonalne, leksykografię, leksykologię, język afrykanerów, językoznawstwo historyczne, teorię aktów mowy, historiografię językoznawczą ze szczególnym uwzględnieniem takich dziedzin jak grafonemika, fonologia i morfologia, teorię gramatyki generatywnej /wszystkie poziomy i paradygmaty/, fonologię i morfologię generatywną, składnię generatywną, semantykę w ujęciu generatywnym oraz kognitywnym.

    Prace badawcze w zakresie metodyki nauczania języka angielskiego obejmują: ogólne założenia edukacji językowej z uwzględnieniem badań funkcji językowych, motywacji, dwujęzyczności i pedagogiki ogólnej, dydaktykę nauczania języków obcych oraz metodykę nauczania języka angielskiego, psycholingwistykę badania fosylizacji językowej, nauczanie dzieci i młodych uczniów oraz uczniów wybitnie uzdolnionych i osób starszych wiekiem.

    Badania naukowe językoznawców - germanistów dotyczą językoznawstwa współczesnego i historycznego: kontaktów językowych niemiecko-polskich, w szczególności wpływu języka niemieckiego na język polski ; kategorii gramatycznych czasownika niemieckiego w ujęciu synchronicznym i konfrontatywnym, w szczególności zagadnienia aspektu i czasu w języku niemieckim na tle języka polskiego; zagadnień słowotwórstwa przedrostków czasowników i ich funkcji w języku niemieckim i polskim; problemów teorii tekstu w ujęciu komunikacyjnym.

    Ważną rolę pełnią również badania związane z przyswajaniem języka niemieckiego jako obcego w świetle językoznawstwa stosowanego, teorii informacji i komunikacji. Rozważania dotyczą modelowania procesów percepcji, magazynowania i produkowania struktur językowych na płaszczyźnie kodematycznej. Coraz większego znaczenia nabierają badania glottodydaktyczne /teoretyczne konstruowanie modeli percepcji, magazynowania i reprodukowania struktur języka obcego; możliwości sterowania w procesie dekodowania i kodowania informacji językowych; właściwości i funkcjonowanie struktur języka obcego zmagazynowanych w mózgu w postaci matryc lingwistycznych/.

    Tematyka badawcza językoznawców - skandynawistów koncentruje się na zagadnieniach językoznawstwa porównawczego, kwestiach semantycznych w języku polskim, norweskim, szwedzkim oraz na translatoryce skandynawskiej.

    Zainteresowania badawcze filologów klasycznych dotyczą dziejów dialektu jońskiego oraz języka epickiego greckiej poezji i prozy. Prace zaś badawcze romanistów będą obejmowały translatorykę, semantykę, składnię oraz językoznawstwo stosowane.