Wydział Filologiczny - strona archiwalna Działalność naukowo-badawcza Publikacje naukowe Opis publikacji naukowych 2008 r.

Opis publikacji naukowych 2008 r.

 Świat barw – świat znaczeń w języku poezji Zbigniewa Herberta

 
Książka Ewy Badydy przynosi m.in. analizę semantyczną nazw barw w języku poezji Zbigniewa Herberta. Autorka zadaje pytanie o typ wyobraźni poetyckiej poety, zastanawiając się, czy jest ona bardziej zmysłowa, czy podporządkowana rygorowi intelektualnemu, czy zmysły są dla poety raczej narzędziem poznania, czy też sposobem interpretacji poznawanego świata. Zadaje także pytanie o spójność jego wyobraźni, jej źródła kulturowe i osobliwości. Analiza przynosi odpowiedź na pytanie o wpływ zainteresowania poety malarstwem na rozbudowanie leksyki barw, a przede wszystkim o funkcje nazw barw, które mogą być jego pochodną. Na tym przykładzie autorka przygląda się logice użycia nazw barw, operowania ich znaczeniem i powiązaniami semantycznymi, w jakie wchodzą one w obszarze tekstu. W ten sposób podejmuje się zadania określenia cech poetyckiego stylu Zbigniewa Herberta i oceny walorów artystycznych jego poezji.
 
E. Badyda, Świat barw – świat znaczeń w języku poezji Zbigniewa Herberta, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2008.

Galeria. O wybranych malarzach i malarstwie współczesnym

 

Książka prof. UG, dr. hab. Kazimierza Nowosielskiego to galeria znakomitych malarzy polskich, wśród których artyści, twórcy z Wybrzeża, tacy jak m.in. Jadwiga Lesiecka, Zygmunt Karolak, Zdzisław Kałędkiewicz, Kazimierz Ostrowski, Marian Kołodziej, Kiejstut Bereźnicki, Ryszard Stryjec, Władysław Jackiewicz, Hugon Lasecki Włodzimierz Łajming czy Jan Misiek zajmują właściwe sobie (i w historii sztuki) godne miejsce. Autor, poeta, historyk literatury i z zamiłowania krytyk sztuki określa cel swoich esejów o malarstwie w ten sposób: „[…] staram się w tej książce rozpoznać te momenty w sztuce, kiedy malarskie widzenie staje się zarazem widzeniem myślącym, zapytującym, poszukującym. […] szukam malarstwa o walorach malarskich nade wszystko, ale chodzi mi też o malarstwo, które byłoby kontemplacyjne i egzystencjalne jednocześnie”. Fascynuje go, jak przyznaje, niezwykle delikatnej natury cicha wymowność malarstwa, pisze o dziełach, w których dyskretne piękno ujawnia wewnętrzną prawdę zjawisk. Eseje zatrzymują w słowie najbardziej kruche ze wszystkich sztuk piękno malarstwa współczesnego, w którym warto się rozmiłować. Osobista Galeria prof. Kazimierza Nowosielskiego to bardzo dobry po nim przewodnik.
Opis: Anna Malcer-Zakrzacka
 
Nowosielski K., Galeria. O wybranych malarzach i malarstwie współczesnym, Wydawnictwo "Bernardinum", Pelplin 2008.

 Dwugłos o złu

 

Ze złem spotyka się każdy, ale „uchwycenie” go i nazwanie go sprawia trudność nie tylko zwykłym ludziom, ale także socjologom, psychologom a nawet filozofom. Jego nieusuwalna obecność jest wyzwaniem tak egzystencjalnym, jak i intelektualnym.
W swojej rozprawie Dwugłos o złu. Ze studiów nad myślą Józefa Tischnera i Leszka Kołakowskiego dr Zbyszek Dymarski zastanawia się na tym, czy dwudziestowieczne doświadczenie zła przemawiają na korzyść którejś z klasycznych jego koncepcji? Mówiąc o klasycznych koncepcjach zła mówi o teorii prywacyjnej, manicheizmie oraz panteizmie.
Zbyszek Dymarski wybiera Leszka Kołakowskiego i Józefa Tischnera jako przewodników po problemie zła, nie tylko dlatego, że uważa ich za dwóch najwybitniejszych współczesnych polskich myślicieli, ale także dlatego, że mają oni o tym nurtującym zagadnieniu bardzo wiele do powiedzenia: - Obaj gruntownie przemyśleli to, co przydarzyło się człowiekowi w dwudziestym wieku. Dla ich filozoficznych refleksji nad złem ważne jest też to, że dwudziestowieczne zło wycisnęło potężne piętno na ich życiu. Obaj, jako młodzi ludzie żyli w kraju okupowanym przez faszystowskiego najeźdźcę, a potem doświadczali porządków zaprowadzanych przez władzę, która mieniła się robotniczo–chłopską – pisze autor. - Kołakowski zaczął poznawać komunistyczny ustrój niejako od środka, był bowiem przez kilka lat jego propagatorem (pracownikiem pionu ideologicznego – jak wówczas mówiono). Po kilku latach porzucił jednak tą ideologię i stał się wnikliwym demaskatorem i krytykiem marksizmu. Tischner z kolei, choć od początku był niechętnie nastawiony do komunistycznej władzy, dostrzegał ważność niektórych problemów podjętych przez Marksa (choć niewłaściwie poprowadzonych i rozwiązanych). Przyglądał jej się uważnie i z pozycji mimowolnego obserwatora, i z pozycji księdza – powiernika ludzkich serc.
Analizę porównawczą koncepcji filozoficznych tych znakomitych polskich myślicieli można polecić wszystkim, których nurtuje odwieczna istota zła.
Opis: na podstawie wstępu Zbyszka Dymarskiego
 
Dymarski Z., Dwugłos o złu. Ze studiów nad myślą Józefa Tischnera i Leszka Kołakowskiego, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2008.

Barwy przeszłości

 

Składająca się z dwóch części książka Gertrudy Skotnickiej Barwy przeszłości. O powieściach historycznych dla dzieci i młodzieży 1939-1989 zawiera chronologiczny zarys dziejów powieści, na których wychowało się kilka pokoleń Polaków, oraz prace szczegółowe, skupiające się na wybranych aspektach tego gatunku. Kluczem kompozycyjnym rozprawy są przełomowe dla dziejów Polski i rynku czytelniczego wydarzenia, jak wybuch wojny, okupacja, odwilż, marzec 1968, a wreszcie upadek PRL-u. Zmieniające się warunki polityczne i społeczne stały się m.in. przyczyną bogactwa i różnorodności powstałych w tym okresie powieści dla dzieci i młodzieży. Poza tym każda powieść historyczna, choćby najwierniej trzymała się faktów, pełni funkcję lustra współczesności, ponieważ autor wpisuje w nią świadomość własnego czasu oraz aktualne problemy. Wiedza o tym, o czym mówi ten rodzaj literatury, jest sprawą wielkiej wagi. To ona w końcu kształtuje młode umysły.
Opis: nota wydawcy
 
Skotnicka G., Barwy przeszłości. O powieściach historycznych dla dzieci i młodzieży 1939-1989, wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2009.

Tajemnica a metody

 

Publikacja prof. dr. hab. Stanisława Dąbrowskiego Tajemnica a metody. Ze stanowiska wiedzy o literaturze. Artykuły i szkice realizuje zamysł autora, który już w roku 2002 zaplanował wydanie zbioru kilku rozproszonych po różnych czasopismach publikacji. Nie jest to jednak zbiór przypadkowy, lecz precyzyjnie dobrany zestaw różnych gatunkowo artykułów: rozpraw teoretycznych i analiz wierszy, które w zamyśle autorskim miało spajać to, co wyraźnie uwypukla tytuł książki: Tajemnica a metody.
Książka nie jest jednak tym, czym mogłaby być, gdyby Stanisław Dąbrowski sam do końca zrealizował koncepcję tej publikacji. Niestety nie zdążył. Odszedł od nas 11 sierpnia 2007 r. W książce znalazły się teksty zebrane w rozdziały zatytułowane kolejno: W polu teologii, W polu genologii, W polu krytyki literackiej. Zabrakło części zatytułowanej W polu kryteriologii. Przewidziany tekst nosił tytuł: Dyskusja na temat pojęcia literatury katolickiej resp. chrześcijańskiej i, z przyczyn niezależnych, nigdy nie został opublikowany.
Poważną stratą jest również to, iż ostatecznie zabrakło autorskiego rozdziału wstępnego, który miał wyjaśniać i uzasadniać pomysł skonstruowania takiej całości. W związku z tym książka została uzupełniona o rozdział IV zatytułowany Zamiast zakończenia, który zawiera dwa artykuły poruszające ważne dla Stanisława Dąbrowskiego sprawy wiedzy o literaturze w aspekcie metaliteraturoznawczym. W jakimś stopniu ukazują one inny jeszcze aspekt zagadnień rozpatrywanych w poprzednich rozdziałach tej książki.
Część V zawiera ułożoną w trzech grupach bibliografię prac wyłącznie drukowanych: Są to m.in. publikacje naukowe z podziałem na książki i artykuły, drobne wypowiedzi prasowe o charakterze publicystycznym, polemicznym, recenzje oraz wykaz tomików poetyckich. W spisie nie zostały uwzględnione inne formy aktywności naukowej i pisarskiej profesora Stanisława Dąbrowskiego: nigdzie nie drukowane odczyty i teksty, wypowiedzi radiowe, wypowiedzi ze spotkań autorskich, utwory poetyckie drukowane wyłącznie w prasie, które nie znalazły się w żadnym jego tomiku.
Opis: na postawie wstępu
Jolanty Kowalewskiej-Dąbrowskiej
 
Dąbrowski S., Tajemnica a metody. Ze stanowiska wiedzy o literaturze. Artykuły i szkice, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2008.

[nienapisane]

 
Nienapisane? Książki składają się – na ogół – z tego, co udało się ich autorom napisać (lub zapisać). Czym więc jest „nienapisane”, które pojawia się w miejscu tytułu książki ? Słowem, które tytuł udaje? Do pewnego stopnia. Książka Stanisława Rośka [nienapisane], wydana przez wydawnictwo słowo/obraz terytoria składająca się z fragmentów nienapisanych książek nie może mieć prawdziwego tytułu. Głównym bohaterem jej jest to, co zostało jedynie wyznaczone, zaprojektowane przez zamieszczone w niej teksty – co było niegdyś tematem milczenia lub przedmiotem marzeń. Słowo postawione w miejscu tytułu otwarcie zapowiada zatem, że więcej jest w tej książce nienapisanego niż napisanego, że pisanie otwiera coraz większą, rosnącą z każdym słowem i każdym zdaniem przestrzeń nienapisanego. Ono jest zresztą zawsze ciekawsze od tego wszystkiego, co znalazło już jakiś wyraz w słowach. Na zbiór składają się eseje.
Opis: nota wydawcy
 
Rosiek S., [nienapisane], wydawnictwo słowo/ obraz/ terytoria, Gdańsk 2008.

Leksikologiske přinoški

 
Niniejszy zeszyt Małej serii Instytutu Łużyckiego w Budziszynie ukazał się pod koniec 2008 r. pod redakcją Małgorzaty Milewskiej-Stawiany i Soni Wölke. Stanowi on publikację referatów wygłoszonych na III Seminarium Słowotwórstwa Łużyckiego, które odbyło się w Gdańsku w dniach 22-23 czerwca 2007 roku. Seminaria łużyckie w Gdańsku mają charakter cykliczny, organizowane są co 2 – 3 lata przez Zakład Współczesnego Języka Polskiego Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego i Instytut Łużycki w Budziszynie. Dotychczas odbyły się 3 tego typu konferencje: I – 17-18 maja 2002 r., II – 4-5 czerwca 2004 r., III – 22-23 czerwca 2007 r. Kolejna przewidziana jest w 2010 r. Celem konferencji jest rozwijanie w sposób instytucjonalny (konferencje) współpracy polsko-łużyckiej w zakresie językoznawstwa. Tematyka seminariów nie ogranicza się tylko do kwestii słowotwórczych, rozwinięta jest także o zagadnienia frazeologiczne i ogólnie leksykalne. Teksty z I i II Seminarium Łużyckiego ukazały się w Lĕtopisie 51 (2004) 1,53 (2006) 1. Podczas trzech seminariów wygłoszono 31 referatów (2002 r. – 8 referatów, 2004 r. – 11 referatów, 2007 r. – 12 referatów). Referenci pochodzili z różnych ośrodków naukowych, nie tylko z Budziszyna i Gdańska, ale także Oksfordu, Warszawy, Krakowa, Poznania. Niniejsza publikacja zawiera 7 tekstów: Małgorzata Milewska-Stawiany Deminutywa w pieśniach górnołużyckich, Geralde Stone Pochodzenie i historia górnołużyckiego podjanski ‘rzymsko-katolicki’, Bożena Itoya Przebieg procesu kodyfikacji leksyki łużyckiej, Anja Pohončowa Neologizmy w hornjoserbskej spisowej rěči a jich leksikografiske fikšerowanje, Jadwiga Zieniukowa Trudne wyrazy. O poradniku językowym drukowanym w czasopiśmie łużyckim w XIX w., Lucyna Warda-Radys Łużyckie przepisy kulinarne na tle kaszubskich książek kucharskich, Ewa Rogowska-Cybulska i Aneta Lewińska Obraz szkoły w dwu elementarzach: górnołużyckim i kaszubskim. Zagadnienie struktury i funkcjonowania łużyckiego słowa – na różnych poziomach (słowotwórczym, semantycznym, funkcjonalno-stylistycznym, normatywnym), w aspekcie diachronicznym i synchronicznym, w świetle różnych ujęć metodologicznych, z uwzględnieniem kontekstów literackich – spaja wszystkie zamieszczone tu prace.
 
 Opis: Małgorzata Milewska-Stawiany
 
Leksikologiske přinoški, III. seminar serbskeje słowotwórby/ III Seminarium Słowotwórstwa Łużyckiego. Uniwersytet Gdański/ Serbski instytut, Ba22.-23.6.2007, red. M. Milewska, S. Wolkowa, wyd. Sorbisches Institut/ Serbski instytut, Bautzen/ Budysin 2008.

 Świat roślin światem ludzi

 
Książka profesor Krystyny Szcześniak zatytułowana Świat roślin światem ludzi na
pograniczu wschodniej i zachodniej Słowiańszczyzny jest pierwszą częścią większej całości poświęconej obecności roślin w świecie ludzi w przestrzeni sakralnej, magicznej i duchowej. Książka zawiera m.in. historię badań świata roślinnego, nazwy ze świata ludzi zajmujących się lekarowaniem, znachorstwem i wiedźmarowaniem oraz słownik magicznych zastosowań roślin. Profesor Krystyna Szcześniak zebrała w swojej książce słownictwo i nazewnictwo z dziedziny balansującej na pograniczu medycyny ludowej i magii. Drugi tom, przygotowywany właśnie do druku, skupiać się będzie na lecznictwie ludowym pogranicza wschodnio- i zachodniosłowiańskiego, a także zawierać będzie wszelkie nazwy białoruskie i rosyjskie omawianych w niej roślin. Idea książki wyrosła poniekąd z przypadkowego zakupu w grodzieńskim kiosku uczelnianym niewielkiego słowniczka sygnowanego imieniem i nazwiskiem Zośki Wieras, a noszącego tytuł: Białorusko-polsko-rosyjsko-łaciński słownik botaniczny, wydanego po raz pierwszy w Wilnie w 1924 roku. Książka Świat roślin światem ludzi na pograniczu wschodniej i zachodniej Słowiańszczyzny zawiera także opis: zbioru Zośki Wieras oraz zbioru fitonimów Elizy Orzeszkowej. Pozycja ta wydana w 2008 roku przez Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego jest ciekawym połączeniem tematyki językoznawczej i botanicznej. Do książki dołączona jest płyta ze zdjęciami ziół i polnych roślin lecznicznych.
 
Opis: Anna Malcer-Zakrzacka
 
Szcześniak K., Świat roślin światem ludzi na pograniczu wschodniej i zachodniej Słowiańszczyzny, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2008.

Colloquia Gdańskie

 

W serii „Biblioteka Instytutu Filologii Polskiej” nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego ukazały się „Colloquia Gdańskie”. Jest to zbiór pięciu nietypowych świadectw, które ujął w jeden tom, opracował i wstępem poprzedził dr hab. Wojciech Owczarski z Zakładu Antropologii Literatury i Krytyki Artystycznej. Są to rejestrowane na gorąco wypowiedzi wybitnych artystów i myślicieli. Wszyscy oni byli bohaterami spotkań i dyskusji, które cyklicznie odbywały się w murach Uniwersytetu Gdańskiego. Miron Białoszewski, Tadeusz Kantor, Jerzy Grotowski, Gunter Grass, Maria Janion, – to, rzecz jasna, tylko niektórzy spośród gości Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego. Łączy ich wszelako jeden fenomen, a raczej jedna osoba – właśnie Profesor Maria Janion. To z Jej inspiracji (i z Jej udziałem) miały miejsce wszystkie te colloquia, toczące się w gorącej atmosferze lat 1979-1981. Prowadząc seminaria na gdańskiej uczelni, Maria Janion stała się jedną z najważniejszych animatorek życia intelektualnego na Wybrzeżu. Wychowała sporą gromadę uczniów, którzy do dziś z dumą przyznają się do zaciągniętych u Niej intelektualnych długów. W 1994 roku Senat Uniwersytetu Gdańskiego nadał Marii Janion tytuł Doktora Honoris Causa. Z tej okazji Zbigniew Majchrowski, jeden z uczniów Profesor Janion, przeprowadził z Nią długą i wielowątkową rozmowę, stawiając fundamentalne pytania dotyczące duchowego życia Polaków po przełomie ustrojowym. Padają w nim słowa gorzkie, niepozostawiające złudzeń co do wymiaru życia duchowego w wyzwolonej Polsce. Sformułowane przez Janion rozpoznania i prognozy wydają się dziś (w roku 2008) nadal ważne, aktualne i stanowią najlepszy komentarz do historiozoficznych wątków w Colloquiach gdańskich.
 Warto pamiętać, że w sierpniu 1980 roku Gdańsk stał się na kilka tygodni symboliczną stolicą Polski. To tutaj powiewał ożywczy wiatr od morza, tutaj tworzyła się Historia. Bohaterowie Colloquiów gdańskich o Gdańsku nie wspominają niemal wcale, a mimo to Duch Miejsca jest w ich wypowiedziach wyraźnie obecny.
Co więcej społeczność uniwersytecka od swoich gości domagała się, nie zawsze wprost, komentarzy na temat sytuacji politycznej. Niezmiernie ciekawym wątkiem prezentowanej książki może być śledzenie sposobu, w jaki artyści przybywający na Wybrzeże w czasie solidarnościowego karnawału odpowiadali na społeczne oczekiwania. Wydaje się znamienne, że wszyscy oni akcentowali potrzebę osobności, dystansu wobec masowych uniesień. Programowo nie podejmowali „palących”, aktualnych tematów. Dlatego Colloquia gdańskie powinny zainteresować tych, którzy chcą poznać i zrozumieć ten fragment historii kultury polskiej, którego zapis stanowią zawarte w tym tomie rozmowy.
 
Opis: na podstawie wstępu Wojciecha Owczarskiego
 
 Colloquia gdańskie, Zebrał i wstępem poprzedził W. Owczarski, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2008.

 Obroty przestrzeni

 

O teatrze telewizji pisze się u nas mało, zarówno w nauce, jak i w krytyce. A jeśli już się to robi, to w taki sposób, jakbyśmy mieli do czynienia z teatrem scenicznym albo – jeszcze gorzej – jakby przedmiotem analizy był tekst dramatu. Moim zdaniem pisze, autor książki prof. Jerzy Limon, teatr telewizji nie jest formą istnienia dzieła scenicznego: to nie jest teatr, jaki znamy ze sceny, przeniesiony na płaski ekran; to nie jest sztuka, która podszywa się pod inną i uzasadnia siebie tylko koniecznością dotarcia pod strzechy. Nie, sztuka teatru telewizji to odrębny system, kreowany za pomocą reguł specyficznych dla obranego medium, które odbiegają od reguł sceny, filmu, a tym bardziej literatury. Moja książka bierze się z wiary, że jesteśmy w stanie opisać dzieło artystyczne, wyznaczyć jego granice, cechy systemowe; a także z chęci spojrzenia na teatr telewizji jako na odrębną dziedzinę sztuki.
Opis: nota wydawcy
 
Limon J., Obroty przestrzeni. Teatr telewizji. Próba ujęcia teoretycznego, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2008.

 Troll 1

 

Troll 1 to pierwszy w Polsce podręcznik do nauki gramatyki języka norweskiego (bokmål), łączący funkcję teoretyczną i praktyczną. Na parzystych stronach książki znajdują się opisane w języku polskim zagadnienia norweskiej gramatyki, opatrzone licznymi przykładami, na nieparzystych – odnoszące się do nich ćwiczenia. Taki układ ma ułatwić uczniom korzystanie z podręcznika zarówno podczas samodzielnej pracy, jak i na kursach językowych, w szkołach czy na uczelniach. Na końcu znajduje się klucz do ćwiczeń i testów, umożliwiający weryfikację zdobytej wiedzy. Obok polskich nazw pojęć gramatycznych umieszczono ich norweskie odpowiedniki, aby uczeń mógł w razie potrzeby odnaleźć je w gramatykach norweskojęzycznych.
Troll 1 składa się z dziewięciu rozdziałów, obejmujących podstawowy poziom nauczania języka norweskiego. Każdy z nich kończy się krótkim testem powtórkowym. Książkę zamyka duży test, obejmujący wszystkie omówione zagadnienia. Przewodnikiem podczas całego kursu jest tytułowy skandynawski troll, który służy uczniom radami i przestrogami, a jednocześnie sygnuje serię podręczników do nauki języków szwedzkiego, norweskiego i duńskiego na różnych poziomach zaawansowania.
Opis: nota wydawcy

 

Garczyńska H., Troll 1. Język norweski: Teoria i praktyka. Poziom podstawowy, wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2008.
 
 
 

Wyświetleń: 13744
Ostatnio modyfikowane: 20.01.2010