Wydział Filologiczny - strona archiwalna Działalność naukowo-badawcza Publikacje naukowe Opis publikacji naukowych 2009 r.

Opis publikacji naukowych 2009 r.

 

 

 

 

 

 

Prusa notatki o kompozycji

Obejmujące prawie dwa tysiące stron Literackie notatki o kompozycji (1886-194) Bolesława Prusa nie ukazały się drukiem za jego życia, później zaś publikowane były tylko w niewielkich fragmentach. Niniejszy tom zawiera obszerny wybór zapisków Prusa, na nowo odczytanych z rękopisu i opracowanych przez Annę Martuszewską.
Z jednej strony Literackie notatki o kompozycji przynoszą wiele nowych informacji o poglądach estetycznych Prusa, jego zainteresowaniach filozoficznych i wiedzy z dziedziny socjologii i psychologii. Z drugiej strony – zwierają zbiór odkrytych przez niego „prawideł” twórczości literackiej, stając się tym samym swoistym podręcznikiem tworzenia literatury.
Nota wydawcy.
Bolesław Prus. Literackie notatki o kompozycji, wstęp, wybór i opracowanie Anna Martuszewska, wyd. słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2010.

Surżyk historia i teraźniejszość

 
Niniejsza monografia to – zgodnie z tytułem – opracowanie skupiające się na opisie zjawiska językowego określanego mianem surżyk, które jest wypadkową następstw procesów interferencyjnych przede wszystkim w obrębie języka rosyjskiego i ukraińskiego na ziemiach ukraińskich w ich kształcie historycznym i współczesnym. Tytułowe zjawisko jest szczególnym przypadkiem mieszania kodów na zaznaczonym obszarze i w obrębie wspomnianych języków w sytuacjach, gdy osoba posługująca się taką mieszaniną w kontaktach werbalnych uznaje ją za bardziej efektywną od języków-substratów. Perspektywa historyczna w danym ujęciu to okres od początku wieku XVII, a perspektywa współczesna – od rewolucji październikowej, ładu po II wojnie światowej i rozpadu ZSRR jako kolejnych punktów granicznych w procesie kształtowania się współczesnej sytuacji językowej na Ukrainie.
Ze względu na obrany typ prezentacji tytułowego zagadnienia praca zawiera zarówno elementy opisowe, jak i analityczne; zostały one przedstawione w czterech rozdziałach. Dwa pierwsze, poświęcone opisowi tytułowego zjawiska, łączą w sobie diachroniczne ujęcie okoliczności formowania się dwujęzyczności na ziemiach ukraińskich i ich niepożądanego efektu w postaci surżyka, etymologii wyrazu i genezy tego pojęcia, historii badań nad nim oraz zarys synchroniczny tego zjawiska, uwzględniający jego współczesny zakres znaczeniowy, stan wiedzy o jego naturze i jego konotacje w perspektywie równoległych zjawisk interferencyjnych we współczesnej Słowiańszczyźnie. Dzięki takiemu układowi treści możliwa jest nie tylko charakterystyka tytułowego zjawiska, ale także wypracowanie czytelnych definicji najważniejszych pojęć w jego opisie, stąd dwa kolejne rozdziały mają charakter analizy – odpowiednio – teoretycznej i praktycznej.
Na podstawie wstępu A. Brackiego

Bracki A., Surżyk – historia i teraźniejszość, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2009.


Słowiańskie pieśni ludowe 

 
Nowością i wartością pracy Artura Brackiego jest porównawcze zestawienie językowego obrazu świata w pieśniach dwóch słowiańskich grup etnicznych: Kaszubów i Ukraińców. Pozwala to dostrzec podobieństwa i różnice w widzeniu rzeczywistości przez przedstawicieli tych dwóch etnosów. Analiza tekstów pieśni jest bardzo wnikliwa i szczegółowa. Praca […] jest niebagatelnym osiągnięciem polskiej slawistyki.
Anna Tyrpa (fragment recenzji wydawniczej)

Bracki A., Językowy obraz świata w tekstach słowiańskich pieśni ludowych (na materiale kaszubskim i ukraińskim), Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2009. 


Z problemów słowotwórstwa

 

Tom Z problemów słowotwórstwa stanowi pokłosie drugiej konferencji językoznawczej z cyklu W świecie słów i znaczeń, który był poświęcony pamięci Profesora Bogusława Krei, zorganizowanej w dniach 28–29 listopada 2005 r. przez Zakład Współczesnego Języka Polskiego Uniwersytetu Gdańskiego. Profesor Kreja był kierownikiem tego Zakładu w latach 1990–2001 (wcześniej, w latach 1970–1978 i 1981–1990, kierował Zakładem Języka Polskiego Uniwersytetu Gdańskiego), i przewodził, w latach 1989–1996, Oddziałowi Gdańskiemu Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego.
Pierwsza konferencja z tego cyklu, która odbyła się 24 listopada 2003 r., w 30. rocznicę rozpoczęcia działalności przez Telefoniczną Poradnię Językową Uniwersytetu Gdańskiego, założoną przez Profesora Kreję, poświęcona była „Polszczyźnie pięknej i poprawnej”. Szczegółowy temat drugiej konferencji nawiązywał natomiast do najważniejszego z kręgów zainteresowań badawczych Profesora i brzmiał „Wokół problemów słowotwórstwa”.
W konferencji wzięło udział 34 referentów z 11 ośrodków akademickich, którzy podczas dwu dni konferencji wygłosili 31 referatów dotyczących ogólnych zagadnień słowotwórczych, słowotwórstwa współczesnej polszczyzny oraz słowotwórstwa historycznego, onomastycznego, gwarowego i innojęzycznego. Teksty większości tych referatów weszły w skład niniejszego tomiku. Otwiera go artykuł Bogusława Krei pt. Bieżące regulowanie systemu słowotwórczego, którego Autor nie już zdążył oddać do druku.
Tomik pt. Z problemów słowotwórstwa ma służyć utrwaleniu postaci Bogusława Krei w pamięci polskiego środowiska językoznawczego, podobnie jak w społeczności akademickiej Uniwersytetu Gdańskiego czyni tablica informująca o nadaniu auli 039 (dziś 1.43) Wydziału Filologiczno-Historycznego, dziś Filologicznego i Historycznego Uniwersytetu Gdańskiego, tzw. dużej auli, imienia Profesora Bogusława Krei, której odsłonięcie poprzedziło konferencję.
 
Opis: prof. dr hab. Jolanta Maćkiewicz
prof. dr hab. Ewa Rogowska-Cybulska
 
Wokół słów i znaczeń II. Z problemów słowotwórstwa. Materiały drugiej konferencji językoznawczej poświęconej pamięci profesora Bogusława Krei pod red. J. Maćkiewicz i E. Rogowskiej-Cybulskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2009.

Przeszłość teraźniejszość języków słowiańskich

 
Książka prof. Leszka Moszyńskiego Przeszłość teraźniejszość języków słowiańskich to 27 tom z serii „Klasycy Nauki Poznańskiej” będący przedrukiem dziesięciu artykułów Profesora, które ukazały się od lat pięćdziesiątych XX wieku aż do początku wieku XXI.
Artykuły poprzedzone zostały wspomnieniami trójki profesorów, uczniów i przyjaciół prof. Moszyńskiego: Krystyny Szcześniak, Czesława Łapicza i Zygmunta Zagórskiego. Profesor Leszek Moszyński był związany z Wyższą Szkołą Pedagogiczną, a później z Uniwersytetem Gdańskim, od 1964 roku przez 42 lata. Jego zainteresowania naukowe koncentrowały się wokół paleoslawistyki, komparatystyki słowiańskiej, historii języka polskiego i dialektologii, był jednym z najwybitniejszych badaczy języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, nadał nowy kierunek badaniom nad tym językiem i jego ewolucją. Jedną z największych zasług Profesora było utworzenie na Uniwersytecie Gdańskim samodzielnej Katedry Slawistyki i nowego, slawistycznego kierunku studiów magisterskich, który ruszył w roku akademickim 1997/1998. Książka oprócz artykułów dotyczących języka i kultury Słowian oraz slawistyki zawiera osobiste teksty wspomnieniowe zatytułowane Moje lata toruńskie (1955-73), Moje lata gdańskie (1964-1978) oraz List do przyjaciół, napisany z okazji jubileuszu 77. urodzin.
Opis Anna Malcer-Zakrzacka

L. Moszyński, Przyszłość i teraźniejszość języków słowiańskich. Wstęp i dobór tekstów C. Łapicz, K. Szcześniak i Z. Zagórski, Poznań 2009.


 Mitopeje Pobrzeża Bałtyku

 
W najnowszej książce Mitopeje Pobrzeża Bałtyku prof. Jerzy Samp zastanawia się czy istniała kiedyś mitologia morzan bałtyckich, czy też raczej należałoby mówić o strzępach mitologii ogólnych? Temu zagadnieniu, na które brak jednoznacznej i ostatecznej odpowiedzi poświęcony jest niniejszy zbiór esejów. Prof. Jerzy Samp próbuje w nim rekonstruować dawne wierzenia i wyobrażenia związane z Morzem Bałtyckim i kulturą duchową mieszkańców głównie południowych jego wybrzeży. Autor ukazuje ewolucję wybranych przykładów obyczajowości m.in. rybaków i żeglarzy, stara się przedstawić cechy wspólne w kulturach pewnych społeczności etnicznych i narodowych, eksponując przede wszystkim obszar Kaszub i Pomorza. Książka prof. Jerzego Sampa jest czymś na kształt panoramy zjawisk niezmiernie bliskich pojęciu mitologii bałtyckiej czy tzw. mitopei – zjawisk przybierających mitologiczną szatę, konstrukcji mitopodobnych (mitonaśladowczych).
Wybierane przez autora przykłady mają potwierdzać ciągłość kulturową inspiracji literatury mitem. Dlatego książka opowiada m.in. o panowaniu bogini Jastry, o szalincu – morskim diable, którego ciało miast włosów pokrywają wodorosty czy smutną historię zatopionego miasta zamieszkanego przez pysznych mieszkańców. Nie zabrakło w niej także portretów Matki Boskiej Swarzewskiej czy św. Barbary, które wskazują na to, że pogańskie zaszłości przeplatały się w duszach Kaszubów z wiarą chrześcijańską. Mitopeje Pobrzeża Bałtyku pełnią zatem ważną rolę w regionalnej i morskiej edukacji młodego pokolenia.
Na podstawie wstępu prof. dr. hab. Jerzego Sampa
 

J. Samp, Mitopeje Pobrzeża Bałtyku, Wydawnictwo "Marpress", Gdańsk 2009.


Obcojęzyczne procesy nauczania

i uczenia się w aspekcie kodematycznym

 
Książka prof. dr. hab. Mariana Szczodrowskiego pt.: Fremdsprachliche Lehr-Lern-Vorgänge im kodematischen Blickfeld (Obcojęzyczne procesy nauczania i uczenia się w aspekcie kodematycznym)składa się z wprowadzenia, 4 rozdziałów, spisu prymarnych publikacji i bibliografii, która obejmuje - i to słusznie – wykaz wszystkich autorów, na których powołuje się autor oddzielnie w każdej pracy.
Tematyka artykułów traktuje o różnych aspektach dekodowania, zakodo(wy)wania i kodowa-nia sygnałów/struktur obcojęzycznych w procesach ich nauczania, uczenia się i przyswajania. Podejmowane zagadnienia charakteryzują się również multi- i interdyscyplinarnym ujęciem wymienionych zjawisk, a ich merytoryczne rozstrzyganie sytuuje się zawsze na płaszczyźnie kodematycznej. Liczne problemy tej dyscypliny, której podstawy naukowe w zakresie nauki języków obcych ufundował Profesor Ludwik Zabrocki, rozważa M. Szczodrowski w swoich pracach, a szczególnie w publikacjach tej książki.
Pierwsza część pracy poświęcona jest ogólnym relacjom między kodematyką a nauką języków obcych. Autor zwraca uwagę na procesy nauki języków obcych w warunkach szkolnych i pozaszkolnych, a także w realnych sytuacjach komunikacji językowej. Tu wymienia problemy strategii oraz sterowania procesami nauczania i uczenia się obcojęzycznego materiału. Co się zaś tyczy samego sterowania, wyróżnia w nim wielokanałowe jego możliwości w odniesieniu i do nauczającego, i do uczącego się. Omawiając proces dekodowania obcojęzycznych sygnałów, wskazuje na jego indywidualne konsekwencje dydaktyczno-komunikacyjne. W dalszej części charakteryzuje zjawiska dekodowania i kodowania zarówno wypowiedzi, jak i tekstów obcojęzycznych. Rozważania na temat uczenia się i przyswajania języków obcych w interakcjach należy uznać za ważne i aktualne z punktu widzenia glottokodematyki.
Kanały przekazu obcojęzycznych informacji i sygnałów stanowią przedmiot drugiej części książki. W sposób przejrzysty przedstawia autor typologię i funkcję kanałów informacyjno-komunikacyjnych. Wyszczególnia w tym miejscu tzw. intrakanały. Istotne jest także rozróżnienie między jednostronną a dwustronną komunikacją, a w ich obrębie wyróżnienie struktury i roli układu sprzężenia zwrotnego.
W trzecim rozdziale charakteryzuje Szczodrowski istotę obcojęzycznego magazynu-mechanizmu, a przede wszystkim etapy jego konstruowania, rozwijania i sposoby funkcjonowania podczas recepcyjnych i (re-)produktywnych aktów komunikacyjnych. Z wymienionymi problemami są związane kwestie przetwarzania dekodowanych i kodowanych struktur językowych oraz kształtowania obcojęzycznych sprawności i umiejętności u uczących się jako podstawa do samodzielnego operowania przyswajanym językiem.
Ostania część książki wprowadza czytelnika w sferę działania językowego, gdyż każde użycie języka traktuje się jako specyficzny rodzaj ludzkiej działalności. I tak procesy języka mówionego, a także języka pisanego stanowią o specyfice jego użycia i przez nadawcę, i przez odbiorcę. Dalsze rozważania dotyczą różnych obcojęzycznych kontaktów w sytuacjach komunikacyjnych, a te zagadnienia odnoszą się ty samym do rozpatrywania stanu i możliwości interkulturowej kompetencji u poszczególnych ich uczestników.
Na podkreślenie zasługuje fakt, iż istnieją często obiektywne trudności w dostępie do prymarnych źródeł z zakresu glottokodematycznej problematyki, a zatem decyzja wydania artykułów in extenso wydaje się trafna i słuszna, gdyż ułatwią nie tylko doktorantom, studentom i licencjatom kwerendę potrzebnych materiałów do pisania określonych prac na szczeblu akademickim, lecz także okażą się pomocne dla osób zainteresowanych rozważaniami na temat istoty procesów kodowych w teorii i praktyce nauki języków obcych.
Opis prof. dr hab. Andrzej Kątny
 
Szczodrowski M., Fremdsprachliche Lehr-Lern-Vorgänge im kodematischen Blickfeld.Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2009, s. 225.

 Umiej obiecadło swoje...

 
 
Obiecado, obiecadło, abiecadło to starsze formy wyrazu abecadło, którego używamy w polszczyźnie nie tylko w znaczeniu "uporządkowany zbiór znaków pisma", lecz także w znaczeniu "nauka czytania i pisania" (a nawet "elementarne wiadomości z jakiejś dziedziny").
Umiej obiecado moje – zachęcał czytelników ok. 1440 r. Jakub Parkoszowic, autor pierwszego polskiego traktatu ortograficznego, obiecując, że dzięki stosowaniu proponowanych przez niego reguł będą pisać po polsku doskonaleprawie "właściwie, poprawnie".
Umiej obiecadło swoje – wypowiedź Parkoszowica trawestują organizatorzy pelplińskich konkursów ortograficznych, zachęcając uczestników tych konkursów, by poznali zasady swojego obiecadła, czyli pisowni polskiej, nad której doskonaleniem pracowały pokolenia naszych przodków. Książka pod redakcją Ewy Rogowskiej-Cybulskiej składa się z trzech części. Pierwszą jest Historia pelplińskich dyktand, drugą stanowi dziewięć artykułów językoznawczyń z Uniwersytetu Gdańskiego zebranych pod wspólnym tytułem Polska ortografia dawniej i dziś, trzecia część to teksty dyktand opatrzonych komentarzami ortograficznymi i interpunkcyjnymi prof. Ewy Rogowskiej Cybulskiej.
 
Umiej obiecadło swoje... Pelplińskie konkursy ortograficzne (2004–2008), red. E. Rogowska-Cybulska, Pelplin 2009.
Wyświetleń: 23632
Ostatnio modyfikowane: 12.02.2014